Για την επικινδυνότητα των ουσιών να λαμβάνεται υπόψη και η σχετική σήμανση στη συσκευασία.
🥽 Γενικοί κανόνες ασφαλείας
• Ειδικοί κανόνες κάθε ουσίας αναγράφονται στην κάρτα της. Οι παρακάτω κανόνες ισχύουν για κάθε εργασία με χημικές ουσίες
• Διαβάζετε πάντα την ετικέτα και τα εικονογράμματα επικινδυνότητας στη συσκευασία πριν από κάθε χρήση.
• Φοράτε προστατευτικά γυαλιά και ποδιά· γάντια όπου η ουσία ερεθίζει ή διαβρώνει το δέρμα.
• Εργάζεστε σε καλά αεριζόμενο χώρο (ή υπό απαγωγό) όταν η ουσία είναι πτητική ή παράγει ατμούς, καπνούς ή σκόνη· μην εισπνέετε ατμούς και σκόνες.
• Μη γεύεστε και μη μυρίζετε απευθείας τις ουσίες. Μην τρώτε, μην πίνετε και μην καπνίζετε στο εργαστήριο.
• Αποφεύγετε την επαφή με τα μάτια, το δέρμα και τα ρούχα. Σε επαφή με τα μάτια ξεπλύνετε αμέσως με άφθονο νερό για τουλάχιστον 15 λεπτά και ζητήστε ιατρική βοήθεια· αφαιρέστε αμέσως τα μολυσμένα ρούχα.
• Στην αραίωση οξέων και βάσεων προσθέτετε πάντα το οξύ ή τη βάση στο νερό, αργά και υπό ανάδευση, ποτέ το αντίστροφο.
• Κρατάτε τις εύφλεκτες ουσίες μακριά από φλόγες, σπίθες και πηγές θερμότητας· μην αναμειγνύετε ουσίες αν δεν γνωρίζετε πώς αντιδρούν.
• Τα δοχεία να είναι πάντα κλειστά και με ετικέτα· μην μεταγγίζετε ουσίες σε δοχεία χωρίς σήμανση ή σε δοχεία τροφίμων. Αποθηκεύετε χωριστά οξέα και βάσεις, οξειδωτικά και εύφλεκτα.
• Στον χώρο να υπάρχουν λουτρό ματιών, ντους ασφαλείας, πυροσβεστήρας και φαρμακείο, και να γνωρίζετε πού βρίσκονται.
• Μην απορρίπτετε επικίνδυνες ουσίες στην αποχέτευση· συλλέγετε τα απόβλητα χωριστά, σύμφωνα με τις οδηγίες του ΕΚΦΕ.
• Οι μαθητές εργάζονται μόνο υπό την επίβλεψη του εκπαιδευτικού και με τις ελάχιστες απαραίτητες ποσότητες.
• Πλένετε τα χέρια μετά από κάθε εργασία.
Απλές δοκιμές ποιοτικής ανάλυσης για την ταυτοποίηση ιόντων σε άγνωστο δείγμα.
Ανίχνευση ανθρακικού CO₃²⁻
Άγνωστο + αραιό HCl → φυσαλίδες CO₂
CO32− + 2H+ → CO2↑ + H2O
Πολύ καθαρό αποτέλεσμα. Αν περάσεις το αέριο σε ασβεστόνερο, επιβεβαιώνεις το CO₂ με θόλωση.
Ανίχνευση θειικού SO₄²⁻
Σε άγνωστο διάλυμα προσθέτεις BaCl₂ σε κατάλληλα οξινισμένο δείγμα →λευκό ίζημα BaSO₄
Ba2+ + SO42− → BaSO4↓
Είναι κλασική αναλυτική δοκιμή.
Προσθήκη BaCl₂ στους σωλήνες HCl και H₂SO₄Λευκό ίζημα μόνο στο H₂SO₄
Ανίχνευση χλωριόντος Cl⁻
Προσθέτεις AgNO₃ σε κατάλληλα οξινισμένο δείγμα →λευκό ίζημα AgCl
Ag+ + Cl− → AgCl↓
Προσθήκη AgNO₃ στους σωλήνες H₂SO₄ και HClΛευκό ίζημα μόνο στο HCl
Μπορείς να το κάνεις ακόμη πιο «ντετέκτιβ»: το ίζημα ελέγχεται με αραιή NH₃, οπότε έχεις δεύτερη επιβεβαιωτική δοκιμή. Η διάκριση Cl⁻/Br⁻/I⁻ με AgNO₃ και στη συνέχεια NH₃ είναι κλασική ποιοτική ανάλυση.
Ανίχνευση Fe³⁺ — «το αίμα του εγκλήματος»
Προσθέτεις θειοκυανικό άλας SCN⁻ σε δείγμα που ενδέχεται να περιέχει Fe³⁺ →έντονο αιματόχρωμο / βαθύ κόκκινο σύμπλοκο
Fe3+ + SCN− → [FeSCN]2+
Είναι από τις πιο εντυπωσιακές δοκιμές ποιοτικής ανάλυσης.
Fe²⁺ ή Fe³⁺;
Με κατάλληλο αντιδραστήριο/βάση παίρνεις διαφορετικά χαρακτηριστικά ιζήματα:
Fe2+ → Fe(OH)2αρχικά πρασινωπό
Fe3+ → Fe(OH)3καφέ / πορτοκαλοκάστανο
Επιπλέον, το ίζημα του Fe²⁺ μπορεί να οξειδωθεί στον αέρα και να αλλάξει προς καφέ.
Η αντίδραση ξεκινά ακαριαία με έντονη παραγωγή φυσαλίδων. Ο δοκιμαστικός σωλήνας γεμίζει με πυκνό, καφεκόκκινο αέριο NO₂, εξαιρετικά τοξικό. Το αρχικά άχρωμο υγρό μετατρέπεται σε έντονο πράσινο-μπλε διάλυμα Cu²⁺.
1. Πριν2. Έναρξη — NO₂3. Πυκνό NO₂4. Διάλυμα Cu²⁺
⚠️ Εδώ χρειάζεται απαγωγός / πολύ καλός αερισμός· δεν χρησιμοποιούμε ποτέ την όσφρηση ως μέθοδο ανίχνευσης.
▶ Βίντεο
⚠️ Όλα τα πειράματα στα βίντεο πραγματοποιούνται με τήρηση των κανόνων ασφάλειας του εργαστηρίου (προστατευτικός εξοπλισμός, καλός αερισμός / απαγωγός). Μην τα επαναλαμβάνετε χωρίς την επίβλεψη εκπαιδευτικού.
Εικονογράμματα Κινδύνου (GHS/CLP)
Τα εικονογράμματα σε σχήμα ρόμβου επισημαίνουν τη φύση των κινδύνων.
